Cad is aimsir bhreá ann?

Seo píosa scríbhneoireachta ón gcartlann! Anuraidh, thug an Dr Diarmuid Ó Sé dúshlán do mhic léinn Scríobh agus Cumarsáid na Gaeilge in UCD: aiste a scríobh faoin teidil ‘Is maith liom aimsir bhreá’. Bhí sé ag magadh, bhí a fhios againn – ach cé chomh deacair is a bheadh sé, teideal mar sin a thiontú ina aiste ollscoile?

Seo leagan leasuithe den aiste a scríobhas ansin, agus é curtha in oiriúnt don saol mar atá anois agam…

Ó thaobh na grianghrafadóireachta de, is iontach an rud í aimsir bhreá. Ní haon ghrianghrafadóir proifisiúnta mise, áfach, cé gurbh é ceann de na roghanna a bhí agam ar an CAO, shocraíos dul i dtreo na dteangacha sa deireadh thiar thall. Agus mé san ollscoil, bhíos ag obair le heagraíochtaí agus le cumainn ollscoile éagsúla chun grianghraif a thógáil. Is obair í sin, dar liom, agus tá taithí difriúla agam leis an ngrianghrafadóireacht mar chaitheamh aimsire.

Tugtar “amnochtadh” ar an méid ama a úsáidtear chun grianghraf a thógáil.Is féidir go leor rudaí a dhéanamh le ceamara má tá an ghrian ag taitneamh; de ghnáth, tógtar grianghraf i bhfaiteadh na súl. Is féidir amnochtach gearr a úsáid amuigh faoin ngrian mar tá roinnt mhaith solais ar fáil. Ansin bíonn na grianghraif an-soiléir.

9374392158_eafe0b2422_o

Páirc Uí Mhordha, Port Laoise. Íomhá scanta. Tógtha am éigin roimh 2013.

San oíche, má úsáidtear ceamara go huathoibríoch, níl sé in ann déileáil leis an dorchadas ar chor ar bith. Ar an dea-uair, is féidir rud eile ar fad a dhéanamh má tá an tuiscint agat. Is féidir an t-amnochtadh a leathnú amach ionas gur féidir níos mó solais a ligint isteach sa cheamara. Tugtar “amnochtadh fada” air.

4388350912_ddf4a82191_o.jpg

Eastát cónaithe, Port Laoise. Splanc + amnochtadh soicind. 25 Feabhra 2010.

Más gealach lán atá ann, is féidir grianghraf a thógáil ar feadh nóiméid agus dealróidh sé gur am eile an lae atá i gceist. Má tá sé gaofar, ar ndóigh, beidh luascadh na gcrann le feiscint mar ní fhanann siad in aon áit amháin.

4232083593_e023275ede_o.jpg

Grianghraf a thógas timpeall ar 1am, 1 Eanáir 2010.

É sin ráite, is féidir leat grianghraif a thógáil muna bhfuil oíche spéirghlán agat. Fiú le dorchacht oíche, is féidir soléireacht a bheith i do chuid grianghraf. Má úsáideann tú amnochtadh an-fhada sa dorchadas, de ghnáth bíonn an críochtháirge measartha geal.

Tá scil ar leith eile ag baint leis an stíl sin grianghrafadóireachta, ar a dtugtar “péinteáil solais”. Ar dtús, tá amnochtadh fada agat. Ansin, tógann tú solas éigin, mar shampla tóirse nó fón cliste, agus úsáideann tú é chun rud éigin a tharraingt san aer. Nuair a stopann an ceamara, tá pictiúr den rud a tharraing tú san aer ar an scáileán, i lár an ghrianghraif. Is feidir leat d’ainm a scríobh nó pictiúir iomlán a tharraingt – nó rud níos mó:

This slideshow requires JavaScript.

Ní bhraitheann sé sin ar an aimsir, mar is féidir leat rudaí mar sin a dhéanamh i do theach féin, ach is suimiúil na grianghraif a thógtar amuigh faoin spéir leis an teicníc sin, go háirithe más críoch-chomhartha nó foirgneamh aitheanta atá ann. Chomh maith leis sin, is é sin an fáth go mbíonn grianghraif ann a bhfuil tú in ann soilse na gcarranna a fheiceáil iontu mar stríoca:

15837276985_ca20d495a2_o

Faiche na Rás, BÁC. 

Tá tábhacht ar leith ag baint leis an aimsir i gcúrsaí grianghrafadóireachta, cinnte. Ar an lámh eile, tá rudaí ann nach féidir a ghabháil le ceamara. Is áille an radharc atá ann nuair a thagann spalpadh gréine anuas tríd an bháisteach. Ar an drochuair, ní maith le haon duine a chuid ceamara a scriosadh le huisce, agus bíonn sé deacair grianghraf a thógáil den fheiniméan seo – nó domsa ar a laghad!

Nuair a dheinimse iarracht teacht ar an radharc is deise i mo chuimhne, ní théim ag féachaint ar sheanghrianghraif; smaoiním ar laethanta saoire m’óige. An chéad uair a thógas ceamara liom agus muid ag tabhairt cuairt bhliantúil ar Chorca Dhuibhne, nár dhein an ceamara é féin a fhormáidiú! Chailleas gach aon phictiúr agus bheartaíos gan iarracht eile a dhéanamh amach as sin. Sin mallacht daoibh: go bhformáidí do cheamara é féin díreach sula sábhálann tú na pictiúir!

Measaim go bhfuil sé i bhfad níos fearr nuair a thagann na pictiúir sin ar ais chugam as a stuaim féin ar aon nós,  cibé aimsir atá ann.

 

Advertisements

An é seo do chupán tae?

Os cionn mo chéile táim chun léimt isteach sa seanchath seo. Ní fuath liomsa an Béarlachas. Cuireann sé isteach orm ó am go ham, ach go ginearálta ní éirím ró-fheargach (mura bhfuil an rialtas taobh thiar de, nó Aerphort BÁC).

Níl móran le rá agam nach bhfuil pléite ag Antain Mac Lochlainn cheana féin (ní aontaím le gach aon rud a deir sé, áfach – sin blag eile) ach má chuirim cosc orm féin nuair atá rud éigin faoi thrácht cheana féin, beidh mé i mo thost go deo.

Tá gluaisteán ag mo chomharsa agus tá carr ag mo chol ceathrar. Tá rothar agamsa agus tá badhsacal ag m’uncail. Is leis na daoine atá an teanga agus níl cead ag éinne a srian féin a chur ar dhaoine – ní oibríonn daoine mar sin, agus athródh an teanga ar aon nós. Sure nach bhfuilimid in ann labhairt lena chéile?

De réir mar a théim ar aghaidh, foghlaimím focail nua. Is cuid den fhoghlaim é. Ach caithfear a admháil gurb é bun agus barr aon teanga ná cumarsáid a dhéanamh le daoine, agus nílim chun glacadh le rudaí nach bhfuil sothuigthe don té a bhfuilim ag labhairt leo.

gluaischarr.png

Cén saghas Béarlachais?

Tá cuma Ghaelach ar na focail seo thuas, agus ní car agus bicycle atá iontu go díreach.

Caithfear go bhfuil sé níos fearr focail Ghaelaithe a úsáid ná focal Béarla a úsáid i lár abairt Ghaeilge – ach ar a laghad, sa dara chás is abairt Ghaeilge atá ann go fóill agus d’éinne a bhfuil spéis acu sa tsochtheangeolaíocht bheadh fonn orthu fháil amach cén fáth go bhfuil an focal sin in úsáid in ionad aon fhocal eile.

Is rud iomlán difriúil é struchtúr nó comhréir an Bhéarla a úsáid chun abairtí Gaeilge a chur le chéile.

Tá mé Seán.

Tá mé ocras.

Tá mé ag déanamh é.

Agus tá cúiseanna taobh thiar de na mórpheacaí uilescriostacha teanga seo freisin. Álraidht tá siad iomlán míchruinn, ach ní leor tabhairt amach faoi seo; caithfear fréamh na faidhbe a aimsiú agus rud éigin a dhéanamh fúithi. Má dhéantar cur síos maith ar an struchtúr ceart, agus má thugtar deis an struchtúr a chur in úsáid, is féidir le scoláire é a chur i bhfeidhm.

Ar scoil, bhí go leor rudaí nach raibh ar eolas agamsa in aon chor. Ceart go leor, bhí mé in ann ‘Is mise Gráinne’ a rá, agus thuig mé gur chóir a rá go raibh ocras orm. Bhí an struchtúr ‘táim á dhéanamh’ ar eolas agam, ach d’fhoghlaim mé de ghlanmheabhair é. Ba mhinic a bhí marcanna dearga ar m’obair bhaile dá bharr sin ach níor mhínigh mo mhúinteoir iad, agus ní shin an t-aon rud nár míníodh sa sé mbliana a chaith mé ar an meánscoil.

Bhí mé sa dara bhliain ar an ollscoil sular thuig mé go raibh rialacha ar leith a athraíonn an struchtúr sin, ag brath ar inscne na bhfocal agus an uatha nó iolra atá ann. Anois, iarraim an rud seo a mhíniú go breá soiléir go luath le mo mhic léinn, agus ansin leanaim ar aghaidh chun tabhairt faoin tuiseal ginideach (rud eile nach raibh mé in ann é a úsáid go dtí gur shroich mé an Ollscoil).

Ní raibh a fhios agam fiú go raibh a leithéid de rud is inscne ann sa Ghaeilge go dtí go raibh mé naoi mbliana déag d’aois. Agus rinne mise an sean-Ardteist, nuair a bhí tuilleadh litríochta agus tuilleadh scríbhneoireachta ag teastáil chun marcanna a bhaint amach.

canterbury-prologue

Píosaí as Gargantua le Rabelais ón 16ú aois (thuas) agus sliocht as réamhra Canterbury Tales le Chaucer ón 14ú aois.

Athrú teanga, an cara is fearr liom

Nílim in ann Béarla na meánaoise a thuiscint. Nílim in ann Fraincis na linne sin a léamh gan deacracht agus tá céim bainte amach agam sa teanga, cúrsa déanta agam ar an bhFraincis áirithe sin. Tá céim agam sa Ghaeilge freisin agus fós táim go dona leis an nGaeilge Chlasaiceach – ach ní hí an Ghaeilge Chlasaiceach a bheadh in úsáid agam le héinne sa lá atá inniu ann.

Samhlaigh: an seanchló á bhrú ar dhaltaí scoile na linne seo cé nach bhfuil a fhios acu cén fáth go mbeadh séimhiú ann sa chéad áit.

Samhlaigh: an Ghaeilge, gan an córas litrithe atá anois againn. Gan aon chóras scríbhneoireachta, mar ba theanga labhartha í go príomha go dtí le déanaí.

Samhlaigh: litríocht na Gaeilge ag brath ina hiomlán ar fhoirmeacha traidisiúnta na Gaeilge – ní bheadh aon ghearrscéalta againn, ní bheadh aon fhilíocht chomhaimseartha againn. Seans nach mbeadh aon fhoghlaimeoirí againn ach an oiread.

Samhlaigh: teanga nár athraigh muid agus muid á labhairt. Sea, á labhairt – seachas í a chur sa reilig mar a bhíodh i ndán di.

Tionchar na dteangacha

Glacfaimis leis: bíonn tionchar ag teangacha áirithe ar a chéile. Is cúis bhróid dom go bhfuil nasc feiceálach idir an Ghaeilge agus an Fhraincis, agus leis na teangacha Románsacha eile. Le fada an lá dúradh go raibh baint ag na Normannaigh agus na Lochlannaigh le dul chun cinn na teanga. Agus tá ábhar ríspéisiúil ann dúinn, ó thaobh stair na teanga agus stair na tíre de.

Déanann sé dochar don teanga má deirtear gur leochaileach an rud í. Cuir ort go bhfuil sí ag éirí níos fearr léi ná sin agus beidh ionadh ort – tá sí mórthimpeall orainn agus is deas an scéal é (ainneoin na scéalta a fhoilsítear sna meáin Bhéarla!). Tuigim go rímhaith nach ndéanfadh achainí faic, ach b’fhearr liom fanacht ar an taobh dearfach den saol.

ordiphone.png

Focail nua agus cás na Fraincise boichte

B’fhéidir nach bhfuil seomra cosúil le room ach ní féidir a shéanadh go bhfuil cosúlacht idir é agus chambre. Tá focail iasachta ceart go leor mura bhfuil fréamh soiléir Béarla acu. Tuigimid go rímhaith cén fáth (an cóilíneachas, 700 bliain faoi smacht ag Sasana, srl) ach ní shin an pointe atá agam anseo – féach thíos chun blaiseadh a fháil den tionchar atá ag an mBéarla ar an bhFraincis.

Ar a laghad, tá ‘féinphic’ in úsáid againne chun cur síos a dhéanamh ar ghrianghraf a thógann tú díot féin – tá stádas foclóra bainte amach ag selfie sa bhFraincis. De réir stiúrthóir eagartha ón Grand Robert (foclóir mór le rá na Fraincise), caithfear «courir après la réalité sociale de la langue» nó rith i ndiaidh stad reatha sóisialta na teanga mar a labhraítear í. Caitseáil suas le cibé rud atá á rá ag daoine cheana féin. Is é sin le rá gur gá dóibh glacadh le téarmaí ó theangacha eile gan iad a aistriú gan leagan nua Fraincise a bhrú ar dhaoine mar tá na focail in úsáid ag daoine cheana féin. Bheifeá ag snámh in aghaidh an easa.

Fós féin dúirt coiste focal an Académie Française gur gá ordiphone a úsáid mar aistriúchán ar smartphone. Is dócha gurb as ‘ordinateur + telephone’ a thagann an ‘ordiphone’ sin (cosúil le ‘ríomhaire + guthán’ nó ‘ríomhghuthán’ sa Ghaeilge) agus deirtear go bhfuil sé cosúil le teideal a thabharfá ar cheann de na ríomhairí bréaga sin a thugtar do pháistí. Sa Ghaeilge, tá ‘guthán cliste’ nó ‘fón cliste’ againn agus ceapaimse go bhfuil sé seo míle uair níos fearr ná cás na Fraincise.

Ar ndóigh, tá focail dár gcuid féin againn do ‘internet’ an Bhéarla: ‘an idirlíon’. Deas, simplí, agus in úsáid ag daoine. Internet a úsáidtear sa Fhraincis, gan an t-alt. Anuas air sin, maíonn l’Académie Française gur gá ‘world wide web’ a aistriú ina ‘líon damhán alla domhanda’ nó an toile d’araignée mondiale. Dia linn, cad as a dtáinig an damhán alla san aistriúchán sin? B’fhearr liomsa an Gréasán.

botuneolaithe.png

Botúneolaí gairmiúil is ea an leaid seo

Ní focal é seo

Tá foclóir beag na Fraincise ann a dhéanann cur síos ar fhocail ‘nach bhfuil ann’ sa teanga – ach a úsáidtear go han-mhinic.

Mura dtaitníonn nath Béarlachais éigin leat, is féidir a mhaíomh nach bhfuil a leithéid de nath sa Ghaeilge – ach má tá focal nó frása in úsáid i gcomhthéacs Gaeilge, ag cainteoirí nó scríbhneoirí Gaeilge, a leithéid de théarma ann agus níl sé chun imeacht thar oíche – níl sé chun imeacht in aon chor, mar tá ról ar leith ag an bhfocal sa teanga chomhaimseartha.

So, seo duit é. Ní fuath liom an Béarlachas. Athraíonn teangacha, agus tá fórsaí níos láidre ag imirt tionchar ar an nGaeilge na laethanta seo ná cúpla focal Béarla. Cad mar gheall ar imeacht an chonsain chaoil? Má tá mo mhic léinnse in ann an t-idirdhealú a dhéanamh idir carr agus luas an chairr, is cuma sa tsioc liom cén focal a úsáídeann siad.

Mar fhocal scoir, mura bhfuil aon rud léite agat faoi mheon na ndaoine maidir le teangacha agus an tionchar a bhíonn aige seo ar fhoghlaim agus úsáid teanga, molaim duit caibidil 4 den leabhar seo a léamh, agus leathanach 612-621 anseo.

B’fhearr liomsa a bheith ar son na Gaeilge, seachas i gcoinne an Bhéarlachais. Ar aon nós, ceapaim gur féidir linn aontú lena chéile go bhfuilí namhaid ollmhór eile againn i saol na linne seo, agus is é sin an Googletranslateachas.

screen-shot-2016-10-22-at-14-58-50

Fadhb eile, ní thig le daoine séimhithe a chur isteach ná a fhuaimniú. Sin tionchar an Bhéarla, cinnte. Abair arís é: do chhhhhhupán…

Screen shot 2016-10-22 at 15.13.54.png

screen-shot-2016-10-22-at-15-16-43

Chun a bheith cothrom, tá an ceann seo níos fearr ná roinnt atá feicthe agam go dtí seo. Árasán.

 

 

Ar ghabh tú gach aon Phokémon go fóill?

Tháinig an aip Pokémon GO amach breis is mí ó shin anois, agus thosaigh na mílte daoine á húsáid. Ba í an aip is mó íoslódáil sa chéad seachtain sa siopa Apple (agus sna trí seachtaine i ndiaidh don aip teacht ar an bhfód, d’íoslódáil 35 milliúin duine é). Tá líon dochreidte úsáideoirí laethúla ag an aip freisin, rud a léiríonn an spéis a chuireann daoine inti agus cé chomh tarraingteach is atá sí.

Screen shot 2016-08-12 at 15.01.04

Buaicphointe laethúil na n-úsáideoirí ar roinnt de na haipeanna is mó ar domhan.

Coicís ó shin, scríobhadh alt faoin aip ar Nós, agus rinneadh saghas cur síos ar a bhfuil ar fáil sa chluiche. Níor aontaigh mé leis, ar bhealaí éagsúla. Taitníonn an aip sin go mór liom, mar a thaitníonn sé le daoine eile a bhfuil spéis acu in Pokémon agus in aipeanna a éascaíonn comhoibriú agus súgradh i ngrúpaí.  Cé go n-adhmhaím go bhfuil lochtanna ag baint leis; tá sé go maith, tá sé tarraingteach agus tá sé i bhfad níos spéisiúla dom ná Candy Crush Saga.

Agus é ar fáil ar feadh míosa anois, tá dhá uasdhátú mór déanta ag Niantic, an comhlacht atá taobh thiar den bhfeiniméan seo. Réitigh siad roinnt fabhtanna cheana féin, fadhb ollmhór an tseirbheálaí ina measc. Nuair a cuireadh an aip amach ar dtús, ní raibh daoine in ann é a úsáid de dheasca laigí an tseirbheálaí. An rud is spéisiúla a bhaineann leis sin ná gur lean daoine ag aghaidh leis in ainneoin na

Tá sé ráite acu go dtiocfaidh feidhmeanna nua isteach sa todhchaí, agus go mbeidh úsáideoirí in ann a gcuid peataí póca a mhalairtiú lena chéile – ceann de na rudaí is mó a chuireann leis na cluichí ar Nintendo Gameboy, DS, 3DS agus eile.

Ní raibh pioc ná Pog níos fearr ná na cluichí sin agus mé ag fás aníos, agus an Gameboy i mo phóca agam nuair a bhí an seans agam.

allgens

Na Pokéchluichí ríomhaire do Nintendo Gameboy, Gameboy Advance, DS agus 3DS. 

Tá cúpla sraith de na cluichí ann, ar a dtugtar ‘glúine’. Baineann Pokémon de shaghasanna difriúla leis na glúine uilig. D’éirigh rudaí measartha casta i ndiaidh don dara ghlúin a theacht i bhfeidhm, ach tá an comhlacht Nintendo fós ag treabhadh leo, ag cur leis an liosta agus ag cur mearbhall ar éinne a d’imigh na seanchluichí (rud nach gcuireann isteach ar an gcuid is mó den spriocmhargadh). Caithfear cluichí den saghas sin éabhlóid a dhéanamh ionas go bhfanann siad spéisiúil.

Agus sin atá i ndán don aip nua. Tá na mílte féidearthachtaí ann dó, an trádáil ina measc. Ná bíodh imní ort, nílim ag dul isteach sna mionphointí teicniúla.

Tarraingteacht na haipe

Ceapaim gur maith an rud é go bhfuil ábhar spéise ag páistí, déagóirí agus daoine fásta. Tá siad ar comhchéim lena chéile, go bhfios don aip.

Dar ndóigh, ta fadhb leis sin freisin, agus ní bheadh aon ionadh orm dá bhfeicfinn scéal faoi dhuine fásta a éiríonn feargach de bharr gur chaill siad an ‘troid’ le húsáideoir níos óige. Agus, is dócha gur féidir a rá gur uirlis atá ann do dhaoine fásta ag iarraidh mí-úsáid a bhaint as. Ní féidir liom é sin a shéanadh. Cinnim go nglacfaidh mé leis an taobh dearfach den scéal, áfach. Mar gheall ar na daoine fásta sin, na síceapataigh, is uirlís mí-úsáide é aon rud. 

Ach caithfear a rá go dtaitníonn an aip seo le daoine éagsúla. Nílim chomh scanraithe anois nuair a fheicim go bhfuil grúpa déagóirí fireann ina seasamh taobh amuigh den árasán; tá Pokéstop (áit a bhfaightear ‘liathróidí’ á úsáidtear chun Pokémon a fháil) agus Gym (áit a mbíonn babhtanna troda ar siúl inti) díreach in aice linn.

enda_kenny_presents_barack_obama_with_a_hurley

Ná bain úsáid as an gcamáin chun do Phoképheataí a bhualadh

Tá sé cosúil leis an mothúchán a airím agus mé ag siúl trí chathair Chill Chainnigh, nuair a fheicim go bhfuil camáin ag grúpa déagóirí. Is féidir liom iad a thrust níos mó ná aon déagóirí eile sa cheantar. Tá fios a gceirde acu, agus is cuma leo faoi aon rud eile.

Caithfidh mé a rá freisin go dtaitníonn an aip seo liom mar go dtugann sé spreagadh dom dul ag siúl. Nílim aclaí agus ní bheidh mé go deo. Bíonn drogall orm dul i mbun aclaíochta agus bíonn mo chúiseanna féin agam. Ach níl aon náire ag baint le Pokémon GO. Uaireanta sa chluiche, faigheann tú ubh a bhfuil Pokémon ann, agus caithfidh tú dul ar siúlóid go dtí go dtagann an Pokémon amach as an ubh. Simplí go leor. Tuigim go rímhaith nach ionann Pokémon nua agus mo chuid sláinte, ach tá sé an-éasca mo mhothúcháin agus mo chuid náire choirp a cheilt taobh thiar de.

An fhadhb is mó a bhí agam leis an aip go dtí seo ná go bhfaca bean ar an traen go raibh mé á úsáid, agus thosaigh sí ag rá rud éigin cosúil le ‘gasúir na laethanta seo, ná fuilid uilig greamaithe den rud céanna’ agus mar sin de. Ba chóir go raibh a fhios aici go raibh mé in ann  í a chloisteáil: bhí mé i mo shuí díreach in aice léi. Murach an fón póca, bheadh orm labhairt léi agus lena cairde cairdiúla – ceapaim go bhfuilim sásta lena bhfuil agam.

Féidearthachtaí don Ghaeilge?

Ceann de na rudaí is taitneamhaí faoin aip seo ná gur féidir leasainmeacha a thabhairt do do pheataí póca, rud nach féidir leat a dhéanamh ach uair amháin sna cluichí Gameboy agus DS. Ach le Pokémon GO, is féidir leat leasainmeacha a athrú arís is arís eile. Mar sin, shocraigh mé ainmneacha Gaeilge a thabhairt ar m’fhoireann ón gcéad lá, agus bhí deis agam athshealbhú a dhéanamh ar an gcoincheap ar fad a bhfuil gaol agam leis ó 2002 nó mar sin de. Tuigim nach mise an t-aon duine a rinne é sin, ach is taitneamhach na féidearthachtaí a bhaineann leis!

driasc-karp.png

Rinne mé iarracht stair nó láidreachtaí na bPokémon féin a úsáid chun ainmneacha maithe a thabhairt orthu.Tá a fhios agam go bhfuil an aip sin ar fáil i dteangacha eile, ach cad mar gheall ar an nGaeilge? Má theastaíonn duine éigin chun ainmneacha na bPokémon a aistriú go Gaeilge, táim ar fáil gach aon lá sa tseachtain.

Seo cuid den fhoireann atá anois agam:

omoilleoir.png

Maith dom.

anportanach.png

Tá ceann eile agam agus tugaim Anraí air.

Cad a thugann tusa ar do Phoképheataí féin?

Fág trácht ar an mblag seo chun na leasainmneacha a roinnt liom, nó cuir tvuít chugam ag @grainnenim.

Caithfear gach ceann a ghabháil!

Léirmheas: Opposites le Biffy Clyro

biffy1

Biffy Clyro: Ben Johnston, Simon Neil, agus James Johnston

Cuireadh tús leis an mbanna ceoil Albanach, Biffy Clyro, i lár na nóchadaí, ré atá fada uathu anois. Is rac-cheol a dhéanann siad, nó uaireanta tugtar ‘prog-rock’ air. Tá cuid den phop ann freisin, agus rud eile atá thar a bheith ‘salach’. Leis an albam is deireanaí a rinne siad, d’éirigh siad leis an gcéad áit a fháil amach i gcairt albam na Ríochta Aontaithe (#3 in Éirinn). Ní in aon oíche amháin a rinne siad an beart sin, áfach.

Thosaigh Biffy ag seinm le chéile i 1995, agus ba mhór an tionchar a bhí ag Nirvana agus a leithéidí orthu – rud a bhí an-soiléir nuair a rinne siad a gcéad taifid, agus nuair a chuir siad a gcéad singil amach i 1999. Ba é Simon Neil a bhí ann ag seinm giotáir agus ag canadh, agus bhí an cúpla Johnston (Ben agus James) ar drumaí agus ar an dordghiotár. Chuaigh siad i mbun ceolchoirmeacha a dhéanamh ar fud na Ríochta Aontaithe agus in Éirinn, agus de réir a chéile d’aimsigh agus chruthaigh siad lucht leanúna an-díograiseach. Chuir siad a gcéad diosca, thekidswhopoptodaywillrocktomorrow, amach i 2000, diosca a raibh ceithre amhráin air. D’eisigh siad a gcéad albam iomlán, Blackened Sky, i 2002, agus ansin chuir siad albaim eile amach i 2003 agus 2004 (The Vertigo of Bliss agus Infinity Land faoi seach).

Thart ar 2006, thit an tóin as an rud ar fad agus cuireadh tús le ré nua don bhanna. D’athraigh siad an comhlacht ceoil a raibh siad ag obair leo, ó Beggars Banquet go 14th Floor Records, agus ansin bhí orthu cás a thabhairt chun na cúirte ionas go mbeadh siad in ann a gcuid cóipcheart a fháil. Anuas ar sin, bhí máthair an amhránaithe, Simon, tar éis bás a fháil nuair a bhí an banna ar thuras in Éirinn. Ar leibhéal pearsanta, thit seisean as a chéile – ach ina dhiaidh sin scríobh sé albam dar teideal Puzzle agus tháinig an lucht leanúna amach chun dlúthdhíoscaí a cheannach ar nós na gaoithe. Is í an t-aon chúis nár bhain siad an chéad spota amach sna cairteacha ná gur chuir Rihanna a halbam úrnua, Good Girl Gone Bad, amach sa seachtain céanna.

Amach as sin, bhí scata éisteoirí ann ag gearán faoin mbanna agus ag rá go raibh siad tar éis “selling out” a dhéanamh; go raibh siad ag dul i dtreo móramhráin a scríobh agus a dhíol – seachas amhráin aisteacha a chuireann isteach ar dhaoine ar an gcéad éisteacht, cosúil le ‘…And With the Scissorkick Is Victorious’, ‘There’s No Such Thing as a Jaggy Snake’ nó ‘Tradition Feed’.

Leis an gcéad albam eile, Only Revolutions, tháinig níos mó leantóirí amach ag rá go raibh drogall orthu a bheith ag éisteacht leis an stuif nua – agus ansin nár chas Matt Cardle, buaiteoir X-Factor, ceann dá n-amhráin. Ag an bpointe sin, thréig go leor leantóirí an banna, agus deirtear anois nach n-éistíonn roinnt dóibh ach leis na halbaim tosaigh. I ndáiríre, áfach, bhí an banna ag fáil go leor airgid as an bpraiseach a rinne Cardle den amhrán, agus thosaigh go leor daoine nua ag éisteacht leo dá bharr.

Anuas ar sin, ón gcéad albam amach, bhí blas den phopcheol ann sna hamhráin. Bhí teideal amháin mar chuid de Blackened Sky, ‘Scary Mary’, a chuireann an stíl sin in iúl go láidir. Ní mór an difríocht idir an t-amhrán sin agus ‘Many of Horror’, seachas an méid airgid a bhí acu agus iad ag dul isteach sa stiúideo.

Don chéad albam eile, chuaigh siad go dtí na Stáit Aontaithe arís (an áit ina ndearna siad uimhir 4 agus 5), agus thosaigh siad ag cur Opposites le chéile. Is i lár 2012 a cuireadh físeán suas ar chainéal YouTube an bhanna, le hamhrán nua dar teideal ‘Stingin’ Belle. Ba mhó an méid dea-rudaí a bhí ann don lucht éisteachta, píb mhála agus damhsóir steip san áireamh. Ba chosúil go raibh an ceol ag éirí níos casta, níos troime, arís.

Ansin, ag tús 2013, eisíodh Opposites ina iomlán. Is albam dúbalta é, agus is iad The Sand at the Core of Our Bones agus The Land At the End of Our Toes na teidil atá ar an dá diosca. Bhí an banna an-macánta agus iad ag caint faoin inspiorád a sheasann taobh thiar de na hamhráin: tá siad bunaithe den chuid is mó ar ghaolta idirphearsanta, idir chairdeas agus chúrsaí a bhaineann leis an ngaol atá idir Simon agus a bhean chéile.

Labhraítear faoin ngnéas an t-am ar fad sna cairteacha agus i ngach sort amhránaíochta, cinnte. Ach ní minic a chloistear amhráin faoin gcoimhlint a fhásann idir beirt nuair a theipeann orthu páiste a bheith acu. Tá i bhfad níos mó ann ná sin, áfach. Bhí an drumadóir gafa leis an alcól agus iad á scríobh. Nuair a tháinig siad uilig isteach chun an chéad taifead a dhéanamh sa stiúideo, bhí seisean tar éis a bheith ar deargmheisce ar feadh na hoíche. Bhí sé ag cur fola óna chluas. Ag an bpointe sin, bhí orthu cruinniú a eagrú eatarthu. Chuir siad rompu a gcuid fadhbanna pearsanta a shárú – agus is as sin a tháinig albam atá bunaithe, a bheag nó a mhór, ar an gcairdeas atá eatarthu agus ar na féidearthachtaí atá ann nuair a thagann daoine le chéile le chomhspriocanna.

biffy3

Cinnte, bhí agus tá dornán daoine ann a deir nach bhfuil aon mhaitheas ag baint leis an mbanna a thuilleadh, ach níor thug Biffy aon aird ar sin agus iad i mbun Opposites a chur le céile. “This is not for your entertainment,” a deir siad ar ‘Sounds Like Balloons’, agus is cosúil go bhfuil siad ag tabhairt freagra dá gcáinteoirí is measa. Agus ansin, mar iarthagairt:

The secrets in the snow will always come out in the thaw.
All those terrible things – can’t you entertain us all?

-The Thaw

Is cuma leis an lucht leanúna cad a tharlaíonn i saol an amhránaithe. Bíonn siad ag lorg rud éigin gur féidir leo a bheith ag éisteacht leis nó ag breathnú air. Tá an banna ag fás aníos agus caithfidh á n-éisteoirí an rud céanna a dhéanamh, fiú muna bhfuil siad compóirdeach leis an smaoineamh sin.Caithfidh go n-admhaíonn roinnt de na hiarleantóirí go bhfuil cúpla amhrán iontach ar an albam sin. Níos mó ná cúpla, fiú.

Is éard a theastaigh ón ngrúpa ag an dtús ná albam dúbalta a chur le chéile atá níos láidre, ar an iomlán, ná Mellon Colly and the Infinite Sadness agus Stadium Arcadium (cuir i gcás). Níor theip orthu, go ginearálta; ar an iomlán tá go leor amhráin láidre ann agus den chuid is mó d’éirigh siad le albam iomlán a nascadh le chéile. D’éirigh siad le 20 teideal a scríobh agus a thaifead a sheasann le chéile, agus tá scéal á insint acu freisin.

Ó thaobh na liricí de, tá Opposites thar cionn agus tá an-jab déanta ag Neil leis. Mar is gnách, tá rudaí spraoiúil ann agus tá píosaí tromchúiseacha le chloisteáil ag an am céanna. (Sin a tharla le ‘Born on a Horse‘ ar Only Revolutions nuair a rinne sé iarracht imeartas focal a dhéanamh ar gach rud a bhaineann le capaill.) Seo thíos roinnt de na liricí a chloistear mar chuid de Opposites:

Stingin’ Belle
Grow some balls and speak your mind, 
You think you’re cool like a porcupine.
You’re more like doves that are taking flight; 
The sky is mine.

Little Hospitals
I’ll turn your baby into lemonade
Suckle lemons and trade trade trade
Play along in your silver dress,
We’ll save souls and we’ll break bread.

The Joke’s On Us
Are we alive because God saved us, or is life just a juggernaut?
Are we alive because God tricked us and this is all just a joke on us?

Spanish Radio
Your crown don’t fit, so vacate the thrown
And off with your head – I need a shoulder to cry on.

Victory Over the Sun
Collapse in front of all of your peers

Stop bleeding, keep blocking your ears
Eating babies, drinking
black brandy, squinting
all night through your demonic haze

Níl ansin ach blaiseadh beag de 5 amhráin as 20, agus tá go leor eile ann freisin. Anuas ar chastacht na véarsaí, tá curfá agus curfá eile bunaithe ar smaointe an-shimplí:

Biblical 
Baby I’m leaving here,
You need to be with somebody else

Picture a Knife Fight
We’ve got to stick together (x9)

Black Chandelier
You left my heart like an abandoned car
Old and worn out, no use at all

B’fhéidir gurb é an rud is mó a bhaineann le liricíocht Bhiffy Clyro ná go gcuireann siad véarsaí an-shuimiúil le curfánna bunúsacha. Agus i ndáiríre, is é sin a dhéanann siad leis an gceol freisin. Tá siad thar cionn mar sheinnteoirí, gan dabht, agus mar chumadóirí. Leis an albam seo, d’éirigh siad le triail a bhaint as rudaí nua, agus le roinnt seanrudaí a chleachtadh. D’éirigh siad le roinnt mhaith sáramhráin a eisiú, mar shampla ‘Black Chandelier’, ‘Little Hospitals’, agus ‘Accident Without Emergency’.

Ach theip orthu in áiteanna éagsúla eile, agus is mór an trua nach bhfuil sé sin ar eolas acu (go poiblí, ar aon nós). Agus iad ag déanamh na mílte agallamh chun a gcuid ceoil a scaipeadh, sular tháinig an albam amach, dúirt siad cúpla rud nár chóir dóibh iad a rá. Dúirt siad go raibh saghas turgnaimh ar siúl acu, go raibh na mílte smaointe nua acu agus go raibh siad ag iarradh iad ar fad a chur isteach sna hamhráin nua.

Agus theip orthu. Is iontach na hamhráin atá ann ach is cosúil an t-am ar fad go bhfuil rud éigin ar iarradh. Tá píb mhála acu, agus tá cumhacht chomh mór acu go gceapfá gur cheart don bhanna rud éigin eile a dhéanamh leo – agus ansin níl aon áit eile ina n-úsáidtear iad. Díreach mar an gcéanna leis an damhsóir atá ar ‘Trumpet or Tap’ (ag an tús, nuair a chastar “Where are you at / Is it trumpet or tap”) nó leis an gcasú atá ar ‘Little Hospitals’ (ó 1:50 ar aghaidh). Agus dúirt siad go mbeadh na gcéadta armóiní i gceist leis na hamhráin ar fad. Ar bhealach, tá, ach níl siad chomh maith is atá siad ar a gcéad albam, a tháinig amach níos mó ná deich mbliana roimh Opposites, nó ar Puzzle nuair a bhí cór iomlán acu.

biffy2

Ar an dea-uair, tá sé de nós ag Biffy albam eile a chur amach, chun na b-sides ar fad a chur le chéile. Is éard a dhéanann siad, is cosúil, ná go théann siad isteach i stiúideo éigin le léiritheoir éigin, agus déanann siad albam le ceolfhoireann iomlán agus aon uirlisí a bhfuil fonn fonn orthu iad a úsáid. Déanann siad taifead de na hamhráin “is fearr”. Sin an t-albam.

Ansin, téann siad abhaile chun stiúideo simplí eile, agus déanann siad taifead de na hamhráin nach raibh dóthain spáis ar an albam dóibh. Cuirtear na hamhráin sin amach nuair a eisítear singil nua. Ansin cuirtear le chéile iad chun diosca iomlán a chur le chéile. In éineacht le Puzzle, tá Missing Pieces. Freagraíonn Lonely Revolutions an t-albam Only Revolutions. In aice le hOpposites, tá Similarities. Agus tá sé níos fearr ná Opposites, nó ar a laghad tá siad ar chomhchéim lena chéile.

Ní féidir a bheith ró-mhíshásta leis an méid sin. Go hifreann le haon de na hiarleantóirí sin atá fós ag caoineadh nach bhfuil siad chomh “maith” is a bhí. Chuir siad 46 amhrán amach ar an iomlán idir Opposites agus Similarities, gan tagairt do na leaganacha a rinne siad d’amhráin daoine eile (féach anseo). Tá grúpaí eile ann nach bhfuil in ann ach 10 gcinn a sholáthar nó a thaifead.

Week 8 / Seachtain 8

Screen shot 2016-04-02 at 17.31.33

[IMAGE]: Screen-grab of 9 thumbnail images from OneDrive, to which I uploaded videos from my phone so I could download and re-use them when I got to my computer. 

The topic of this week’s lecture was video editing. The lecturer gave a brief introduction to some entry level video editing software, apps and websites. These included iMovie and Windows Movie Maker, Vine, and YouTube and WeVideo. These are not professional video editing suites, but do have a useful amount of features for everyday editing. The basis of shooting video is very similar to the techniques used in static photography, and a lot of the theory overlaps between the two.

Here is the video I created using YouTube editor. I looked for some music that would suit it but decided to let the ocean do the talking instead! I used the 8mm filter to give it a vintage/hipster feel, and added two annotations as well. A word of warning for anyone used to using iMovie who starts to use YouTube editor: do not hit backspace when you have a clip selected. It won’t delete the clip. Instead, you’ll go back a page and lose any unpublished progress.

Read more / Lean ar aghaidh

Week 6 / Seachtain 6

Analysis and visualisation of social network data: 

Handle Cloud

[IMAGE]: Jumble of lots of Twitter usernames in white text on a black background with coloured lines between them. One username is in black, with a white box: wtfeminists. Source: Netlytic.

In today’s lecture, we learned about data visualisation and got a taste of collecting tweets and using that data to create infographics. To begin, we saw a few examples, like the visualisation of social media activity around elections in IndiaNew Year’s Eve in 2014, and homophobic (and racist and ableist) tweets in the USA.

Read more / Lean ar aghaidh

Week 4 / Seachtain 4

This week’s topics were sound recording and podcasting!

amandapalmer3

[IMAGE]: Musician/artist/Twitterer Amanda Palmer, on a stage and standing on a green crate, with arms outstretched and holding a white flower in her right hand. Image source: NPR

I’ve never actively followed any regular podcasts, but actually thinking about it I realise that there are quite a few that have resonated with me over the years. The main one I’d associate with would be TED Talks. The above image is taken from one of my favourite TED Talks, by Amanda Palmer (which you can listen to or watch here). I also really enjoyed this particular podcast that came out this week on NPR. There’s definitely something off about the sound on the presenter’s mic in this one – like she’s talking into a steel bucket. Seemingly Neko was given a better mic during the interview.

Read more / Lean ar aghaidh